4/a, 4/b ve 4/c nedir? SGK statüleri, 2026 prim oranları ve temel işlemler

SGK’da 4/a hizmet akdiyle bir işverene bağlı çalışanları (eski SSK), 4/b kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanları (eski Bağ-Kur), 4/c ise kamu idarelerinde kadro ve pozisyonlarda sürekli görev yapan kamu görevlilerini (eski Emekli Sandığı) kapsıyor. Üçü de 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinde tanımlı ve tek çatı altında; ancak primi kimin ödediği, prime esas kazancın nasıl belirlendiği ve emeklilik için gereken gün sayısı statüden statüye değişiyor. 1 Ocak 2026’da yürürlüğe giren 7566 sayılı Kanun’la malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi %20’den %21’e, prime esas kazanç tavanı da asgari ücretin 7,5 katından 9 katına çıktı. Bu rehberde statülerin farklarını, 2026 prim tutarlarını, prim borcunun sonuçlarını, hizmet dökümü ve sağlık hakkı işlemlerini resmî kaynaklara dayanarak derledik.

Son güncelleme: 30 Eylül 2026

4/a, 4/b ve 4/c kimleri kapsıyor?

Kapsamı belirleyen, kişinin mesleği değil işin hukuki biçimi:

• 4/a: Hizmet akdiyle bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar. Sendika yöneticileri, güzel sanat kollarında çalışanlar, yazarlar, MEB kurslarındaki usta öğreticiler ve İŞKUR’un Toplum Yararına Çalışma Programı katılımcıları da aynı kapsamda.
• 4/b: Köy ve mahalle muhtarları ile bağımsız çalışanlar: ticari veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek ya da basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar; gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar; anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi ortakları, komandit şirketlerin komandite ortakları ile diğer şirketlerin tüm ortakları; tarımsal faaliyette bulunanlar.
• 4/c: Kamu idarelerinde kadro ve pozisyonlarda sürekli çalışıp ilgili kanunlarında 4/a kapsamına girmesi öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Kanun’un 86. maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar.

Aynı anda birden fazla statüye girilirse hangisi geçerli olur?

Kanun’un 53. maddesi bu çakışmayı net kurala bağlamış. 4/a veya 4/b ile birlikte 4/c kapsamına da girilmişse öncelikle 4/c, 4/a ile 4/b birlikteyse 4/a esas alınır. 4/a’sı esas alınanlar yazılı talepte bulunarak diğer statü için de prim ödeyebilir. 4/b kapsamındakiler ise kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden 4/a’lı bildirilemez.

Üç statü arasındaki temel farklar neler?

Emekli ikramiyesinin hesabını memur emekli ikramiyesi rehberimizde, Bağ-Kur aylığını Bağ-Kur emekli maaşı hesaplama sayfamızda anlattık.

2026’da prim oranları ve matrah nasıl belirleniyor?

Oranlar 5510 sayılı Kanun’un 81. maddesinde yazılı ve 2026 başında değişti. Malullük, yaşlılık ve ölüm primi %21’e çıkarken artışın tamamı işveren payına bindi; sigortalı payı %9’da kaldı.

İşsizlik sigortasına ayrıca %0,5 Devlet payı ekleniyor. 4/b sigortalısı ise 81. maddenin (a), (c) ve (f) bentlerindeki oranların toplamını, yani %35,75’ini kendisi öder; işsizlik sigortası kapsamına girmez.

Matrahın tabanı ve tavanı asgari ücrete bağlı. 2026’da brüt asgari ücret aylık 33.030 TL, net 28.075,50 TL. SGK’nın açıkladığı prime esas kazanç sınırları buna göre günlük 1.101 TL ile 9.909 TL, aylık 33.030 TL ile 297.270 TL.

4/a’da matrah brüt ücrettir, sigortalının tercihine bağlı değildir. 4/b’de ise sigortalı, alt ve üst sınır arasında kalmak kaydıyla günlük kazancını kendisi beyan eder; beyanda bulunmayanın matrahı alt sınırdan işler. SGK’nın yayımladığı tutarlara göre 2026’da 4/b sigortalısının en düşük aylık primi 11.808,23 TL; primlerini düzenli ödeyen ve Kuruma borcu olmayanlar 5 puanlık Hazine indiriminden yararlandığında bu tutar 10.156,73 TL‘ye iniyor. Aradaki 1.651,50 TL, borcu olan bir 4/b’linin her ay fazladan ödediği fark.

4/c’de matrah ücret değil; aylık gösterge ve ek göstergeler üzerinden ödenen tutarlar ile memuriyet taban aylığı, kıdem aylığı ve 657 sayılı Kanun’un 152. maddesi kapsamındaki tazminatlardır. 1 Ekim 2008’den önce iştirakçi olan memurlarda eski usul sürüyor: emekli keseneği %16, kurum karşılığı %20 ve kurumca ödenen %12 genel sağlık sigortası primi.

Emeklilik şartları statüye göre neden değişiyor?

Kanun’un 28. maddesi, ilk defa 2008’den sonra sigortalı olanlar için kadında 58, erkekte 60 yaş ve 9.000 gün prim şartı koyuyor; gün sayısı yalnızca 4/a için 7.200 olarak uygulanıyor. Yani 4/b ile 4/c aynı gün şartına tabi, 4/a ise 1.800 gün avantajlı. Yaş hadleri 2036’dan itibaren kademeli yükseliyor, 2048’den sonra kadın ve erkek için 65 oluyor. Üç statüde ortak bir alternatif de var: yaş hadlerine 65’i geçmemek üzere üç yıl eklenmesi ve en az 5.400 gün prim bildirilmesi hâlinde de aylık bağlanabiliyor.

Talebin şekli farklı. 4/a’lı işten ayrıldıktan, 4/b’li sigortalılığa esas faaliyete son verip vermeyeceğini beyan ettikten sonra yazılı istekte bulunur; 4/c’li yetkili makamdan emekliye sevk onayı alıp ilişiğini kestirir. 4/b’ye özel bir şart daha var: talep tarihinde genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığından doğan hiçbir borcunun bulunmaması zorunlu. 1999 öncesi ve 1999-2008 arası girişlilerde şartlar kademeli farklılaşıyor; bunları kademeli emeklilik rehberimizde, başvuru adımlarını e-Devlet emeklilik başvurusu yazımızda bulabilirsiniz.

Statü değişince geçmiş hizmetler ne oluyor?

Hizmetler kaybolmuyor, birleştiriliyor; değişen şey aylığın hangi statünün kurallarına göre bağlanacağı. İlk defa 2008’den sonra sigortalı olup birden fazla statüde çalışanlarda en fazla sigortalılığın geçtiği statü esas alınıyor; süreler eşitse, ayrıca malullük ve ölüm hâlleriyle yaş haddinden resen emeklilikte son statü geçerli oluyor. 2008’den önce sigortalı olanlarda hangi kanunun uygulanacağı mülga 2829 sayılı Kanun’a göre belirleniyor; uygulamada “son 7 yıl kuralı” denen bu hesabı son 7 yıl kuralı ve 2.520 gün yazımızda anlattık. Çakışma nedeniyle esas alınmayan statüde ödenmiş primler de esas alınan statüde geçmiş sayılıyor.

Hizmet dökümü nasıl alınır, eksik gün nasıl düzeltilir?

Adınıza bildirilen uzun vadeli sigorta hizmetlerini e-Devlet’teki “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” hizmetinden görebilir, barkodlu belge oluşturabilirsiniz. Emeklilik hesabı yaptırmadan önce bu dökümdeki gün sayısı, matrah ve statü bilgilerini kontrol etmek en pratik ilk adım.

Ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayan ve ücret ödenmeyen sigortalıların eksik gün nedeni ve sayısı, işverence aylık prim ve hizmet belgesinde ya da muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde bildiriliyor. Dayanak belgeler Kuruma peşinen verilmiyor ama SGK istediğinde ibrazı zorunlu; ibraz edilmez veya geçerli sayılmazsa belge Kurumca resen düzenleniyor. Hiç bildirim yapılmamışsa sigortalının bir hakkı daha var: çalıştığını, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurup alacağı ilamla ispatlarsa karardaki kazanç ve gün sayıları dikkate alınıyor.

4/b’de prim borcu neye yol açıyor?

1. Sağlık hakkı durur. Başvuru tarihinde 60 günden fazla prim borcu bulunan 4/b sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler sağlık yardımından yararlanamaz. Borcunu 6183 sayılı Kanun’un 48. maddesine göre tecil ettirip taksitleri aksatmayanlar hariç.
2. Aylık bağlanamaz. Yaşlılık aylığı için talep tarihinde genel sağlık sigortası primi dahil hiçbir borcun kalmamış olması gerekiyor.
3. Süre silinebilir. Kurumun prim alacakları, ödeme süresinin dolduğu tarihi izleyen takvim yılı başından başlayarak on yıllık zamanaşımına tabi. 4/b’lilerin zamanaşımı nedeniyle primi ödenmeyen süreleri sigortalılık süresinden sayılmıyor, o süreye ilişkin haklar düşüyor.
4. İndirim kaybedilir. 5 puanlık Hazine indiriminin şartı, indirimsiz kısmın yasal süresinde ödenmesi ve Kuruma prim, idari para cezası ya da gecikme borcunun bulunmaması. Borç doğduğu anda aylık 1.651,50 TL’lik avantaj sona eriyor.

Borca uygulanan artış iki aşamalı. Süresinde ödenmeyen tutara, sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık dönemde her bir ay için %3 gecikme cezası ekleniyor. Ardından borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı, bir önceki aya ait iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanıyor. Oran sabit olmadığı için borcun güncel tutarını tahmin etmek yerine SGK’dan sorgulatmak gerekiyor.

Prim borcu nasıl sorgulanır ve yapılandırılır?

Sorgulama e-Devlet üzerinden ücretsiz. 4/b sigortalıları güncel borcunu “4B Borç Durumu”, geçmiş ödemelerini “4B Ödeme Dökümü” hizmetinden görebiliyor; genel sağlık sigortalıları için “Genel Sağlık Sigortası Tescil ve Prim Borcu Sorgulama” ekranı var. Ödeme, “SGK Kart ile Prim Ödeme Uygulaması” ya da anlaşmalı bankalardan yapılıyor. İşverenler tahakkuk ve borç bilgilerine e-SGK portalındaki e-Bildirge ekranından ulaşıyor.

Biriken borç için kalıcı çözüm af beklemek değil, tecil ve taksitlendirme. Yöntem 6183 sayılı Kanun’un 48. maddesinde düzenlenmiş ve şöyle işliyor:

• Borcun vadesinde ödenmesi ya da haczin uygulanması borçluyu çok zor duruma düşürecekse, borçlu yazılı olarak başvurur ve teminat gösterir. Başvuru, takibin yürütüldüğü sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yapılır.
• Azami vade 72 ay. Bu süre, 4 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7582 sayılı Kanun’la 36 aydan 72 aya çıkarıldı.
• Teminat, belirli bir tutarın altındaki borçlarda aranmıyor; eşik Cumhurbaşkanı kararıyla 10 milyon TL olarak uygulanıyor. Aşan kısım için, aşan tutarın yarısı kadar teminat isteniyor.
• Tecil edilen borca faiz işler; yürürlükteki oran yıllık %39. Taksitler aksatılırsa tecil bozulur ve alacağın tamamı muaccel hâle gelir.

Tecilin faydası yalnızca vadeyi uzatmak değil: 4/b sigortalısı, tecili devam ettiği sürece hem sağlık hakkını koruyor hem de 5 puanlık indirimden yararlanmayı sürdürüyor. Bir ayrım da önemli: 30 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte bir SGK prim borcu yapılandırma (af) kanunu bulunmuyor. 2026 yazında “son başvuru 31 Ağustos” başlığıyla duyurulan düzenleme af değildi; aynı 48. madde kapsamındaki başvurularda tecil faizinin geçici olarak yıllık %29’a indirildiği bir dönemdi ve süre doldu.

Sağlık yardımı hangi statüde ne zaman başlıyor?

Genel kural şu: başvurulan tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası primi bildirilmiş olmalı. Bazı statülerde buna ek olarak borç şartı da aranıyor.

Şartlar bazı hâllerde tamamen devre dışı kalıyor: 18 yaş altı, tıbben başkasının bakımına muhtaç kişiler, acil hâller, trafik kazaları, iş kazası ve meslek hastalığı, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar ile madde bağımlılığı tedavisinde prim gününe ve borca bakılmıyor. İşten ayrılanlar on gün daha yararlanıyor; geriye doğru bir yıl içinde 90 günlük zorunlu sigortalılığı olanlarda bu süre 90 güne çıkıyor. Lise mezunları 20, yükseköğrenim mezunları 25 yaşı geçmemek üzere mezuniyeti izleyen iki yıl boyunca prim borcuna bakılmaksızın yararlanabiliyor.

Tescil tarafında 4/a, 4/b, 4/c ve isteğe bağlı sigortalılar ayrıca bildirime gerek olmadan genel sağlık sigortalısı sayılıyor. Hiçbir kapsama girmeyenleri SGK resen tescil ediyor ve primleri brüt asgari ücret üzerinden hesaplanıyor; 2026 tutarı aylık 1.981,80 TL. Tescilin tebliğinden itibaren bir ay içinde gelir testi istenir ve aile içindeki kişi başına düşen gelir brüt asgari ücretin üçte birinin altında çıkarsa prim Devletçe karşılanır. Sağlık hakkınızın açık olup olmadığını e-Devlet’teki “SPAS Müstehaklık Sorgulama” hizmetinden görebilirsiniz.

MEDULA nedir?

MEDULA, SGK’nın genel sağlık sigortası kapsamındaki sağlık hizmetlerinin kaydı ve ödemesi için işlettiği elektronik sistemdir. Sağlık Bakanlığı hastaneleri, üniversite ve özel hastaneler ile tanı ve tedavi kuruluşları kullanır. Üç ana süreci var: hasta kabul (halk arasında “provizyon alma” denen adım), hizmet kayıt ve fatura kayıt. Görevlinin kimliğinizi okutup “sistemden geçti” demesi, hastanenin MEDULA’dan müstehaklık sorgusu yapıp provizyon alması demek. MEDULA bir vatandaş hizmeti değil, sağlık hizmeti sunucularına açık kurumsal bir sistemdir.

SGK’ya personel alımında hangi şartlar aranıyor?

SGK ilanlarını kendi sitesindeki Personel Daire Başkanlığı duyuruları bölümünde yayımlıyor. Kuruma özgü giriş sınavlarında başvurular e-Devlet üzerinden Kariyer Kapısı (kariyerkapisi.gov.tr/isealim) ile alınıyor; şahsen, kargo veya posta yoluyla yapılanlar kabul edilmiyor. Memur ve sözleşmeli pozisyonların bir bölümü ÖSYM’nin KPSS merkezi yerleştirmesiyle doluyor; KPSS-2026/1 tercih kılavuzuna göre lisans için KPSSP3, ön lisans için KPSSP93, ortaöğretim için KPSSP94 puanı kullanılıyor. Adımları Kariyer Kapısı başvuru rehberimizde anlattık.

Ortak zemin, 657 sayılı Kanun’un 48. maddesindeki genel şartlar: Türk vatandaşı olmak, kanundaki yaş ve öğrenim şartlarını taşımak, kamu haklarından mahrum bulunmamak, maddede sayılan suçlardan mahkûm olmamak, askerlikle ilgisi bulunmamak ya da hizmeti yapmış veya ertelenmiş olmak ve görevini devamlı yapmasına engel akıl hastalığı bulunmamak. Kuruma özgü şartlar her ilanda ayrı belirleniyor; genel geçer bir SGK KPSS barajı yok. 30 Eylül 2026 itibarıyla başvuruya açık SGK ilanı bulunmuyor; yıl içindeki denetmen yardımcılığı ve sözleşmeli bilişim personeli alımları tamamlandı.

Sık sorulan sorular

4/a mı 4/b mi daha avantajlı?

Prim yükü ve gün şartında 4/a öne çıkıyor: primin büyük kısmını işveren öder, emeklilik için 7.200 gün yeterlidir ve işsizlik sigortası kapsamı vardır. 4/b’de primin tamamı sigortalıya ait ve 9.000 gün gerekir. Buna karşılık 4/b’li matrahını kendi belirlediği için, uzun süre yüksek beyanla ödeyen biri daha yüksek aylık bağlatabilir.

4/b primini ödemezsem hizmetim silinir mi?

Borç doğduğu anda silinmez; ancak on yıllık zamanaşımı dolduğu hâlde ödenmeyen süreler sigortalılık süresinden sayılmaz. Bu arada sağlık hakkı 60 günü aşan borçta durur, aylık da bağlanamaz. Takip yükümlülüğü sigortalıya aittir.

Memurken istifa edip esnaf olursam 4/c hizmetim ne olur?

Hizmet kaybolmaz, birleştirilir. 2008’den sonra ilk kez sigortalı olduysanız aylığınız, en fazla sigortalılığınızın geçtiği statünün kurallarına göre bağlanır. Daha önce sigortalıysanız hangi kanunun uygulanacağı mülga 2829 sayılı Kanun’daki ölçütlere göre belirlenir.

Hizmet dökümümde eksik gün görüyorum, ne yapmalıyım?

Önce işverenden eksik gün nedenini ve dayanağını isteyin. Sonuç alamazsanız SGK’ya başvurup inceleme talep edebilir, hiç bildirilmemiş çalışmalar için hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açabilirsiniz.

Prim borcum varken hastaneye gidersem ne olur?

4/b’de 60 günü aşan borç varsa provizyon alınamaz ve tedavi ücreti size çıkar. Acil hâller, trafik kazaları, iş kazası ve meslek hastalığı, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar ile 18 yaş altı bu kuralın dışındadır. Borcunuzu tecil ettirip taksitleri aksatmazsanız sağlık hakkınız açık kalır.

Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi, 5510 sayılı Kanun (4, 28, 53, 60-61, 67, 80-82, 86-89, 93. maddeler)
• Resmî Gazete, 7566 sayılı Kanun (19 Aralık 2025)
• Resmî Gazete, 7582 sayılı Kanun (4 Haziran 2026)
• Mevzuat Bilgi Sistemi, 6183 sayılı Kanun (48. madde)
• Mevzuat Bilgi Sistemi, 657 sayılı Kanun (48. madde)
• SGK, Prime esas kazanç miktarları (14 Ocak 2026)
• SGK, İşveren prim oranları (13 Ocak 2026)
• SGK, Bağımsız çalışanların prim işlemleri
• SGK, 4/c sigortalıların prim işlemleri (12 Ocak 2026)
• SGK, 2026 genel sağlık sigortası prim tutarı (6 Ocak 2026)
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Asgari ücret 2026
• e-Devlet, SGK Tescil ve Hizmet Dökümü
• e-Devlet, 4B Borç Durumu
• e-Devlet, SPAS Müstehaklık Sorgulama
• SGK, Medula kullanım kılavuzu (18 Eylül 2026)
• SGK, Personel Daire Başkanlığı duyuruları
• ÖSYM, KPSS-2026/1 Tercih Kılavuzu

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel durumlarda gün sayısı, matrah ve borç hesabı değişebilir. Bağlayıcı bilgi SGK’nın resmî duyuruları ile kendi hizmet dökümünüzdür. Kesin sonuç için SGK il müdürlüklerine, sosyal güvenlik merkezlerine ya da ALO 170 hattına başvurun.